Zona (Herpes Zoster) Nedir? Zonanın Belirtisi Nelerdir?

Zona ya da tam olarak tıbbi adı olan herpes zoster, deride ağrılı lezyonlarla ortaya çıkan bir enfeksiyondur. İltihabın bulunduğu asıl yer, sinir kökleridir. Sinir köklerinde oluşan enfeksiyon ve iltihap nedeniyle, sinirin etkilediği deri bölgesinde kabarcıklar oluşur. Oluşan kabarcıklar ağrılıdır.

Zonanın halk arasındaki adı gece yanığıdır. Hastalığa neden olan etken “varicella zoster” adı verilen virüstür. Bu virüs, su çiçeğinin etkenidir. Uzun yıllar önce su çiçeği geçiren hastaların bazılarında, bu virüs tam olarak yok edilemez. Vücuttaki çeşitli sinir köklerinde yaşamaya devam eder. Üzerinden uzun yıllar geçtikten sonra, bazı nedenler sonrasında aktif olur ve Zonaya neden olur.

Tanınması zor olan ve ağrılı bir hastalık olan Zonanın ne olduğu, nedenleri, belirtileri ve daha birçok detayı bu yazıda bulabilirsiniz.

zona-herpes-zoster-nedir-nedenleri-nelerdir-belirtisi-varicella

Zona (Herpes Zoster) Nedir?

Zona ya da tıbbi adıyla Herpes Zoster, bir virüs enfeksiyonunun uzun dönem sonra ortaya çıkan haline verilen isimdir. Bahse konu virüsü “varicella zoster” adı verilen virüstür. Bu virüs, su çiçeği adı verilen hastalığın etkenidir. Su çiçeği hastalığına yakalanan bireyler bu virüsle karşılaşmış olurlar. Birçok hasta, bir süre sonra su çiçeğini atlatır. Ancak bazı hastalarda tam olarak tedavi sağlanmamış olur.

Varicella zoster adı verilen virüs, bazı hastaların sinir köklerine yerleşerek orada yaşamaya devam eder. Bu sinir kökleri, duyusal sinirlere aittir ve tıbbi adı dorsal kök gangliyonlarıdır. Duyusal sinirlere ait sinir köklerine yerleşen varicella zoster adlı virüs, uzun yıllar boyunca bir hastalığa neden olmadan pasif şekilde yaşamaya devam eder.

Vücudun savunma sisteminin bozulduğu bazı nedenler sonrasında bu virüs tekrardan aktifleşir ve Zona adı verilen hastalığa neden olur. Zonada, virüsün bulunduğu sinir köklerinde enfeksiyon başlar. Sinir kökünü takip ederek deriye kadar ulaşan virüs, deride döküntülere neden olur. Sinirin etkilediği bölgelerde hem lezyonlar hem de ağrı ortaya çıkar. Zonaya bağlı görülen lezyonlar genellikle vücudun sadece bir yarısında yer alır.

Lezyonların vücudun alt bölgelerinde görülmesi pek beklenmez. Lezyonların diğer bir özelliği ise, şerit şeklinde olmasıdır. Özellikle bel, göğüs, mide, sırt ve yüz bölgesinde görülmektedir.

Zona hastalığı her yaşta görülebilse de özellikle bağışıklık sisteminin zayıfladığı 50‘li yaşlardan sonra sıklıkla görülür. Su çiçeğine yakalanmış her 10 kişiden 2’sinde görüldüğü tahmin edilmektedir. Bu hastalığın ilk üç gün içinde tedavisine başlanması önemlidir. Hızlı ve etkin bir şekilde tedavi edilmezse, hastalık bölgesinde oluşan ağrılar uzun bir süre görülmeye devam edebilir.

Zonanın (Herpes Zoster) Lezyonları Nasıldır?

Zonanın (herpes zoster) lezyonlarının kendine has özellikleri vardır. İlk lezyon ortaya çıktıktan üç gün sonra, hastalık en yoğun lezyon sayısına ulaşır. İçi dolu olan kabarcıklar bir süre sonra patlamaya başlar ve patladıktan sonra da kururlar. Bu lezyonların ve kabarcıkların iyileşmesi 2-3 haftayı bulmaktadır. Bu dönemde hastalarda ateşlenmeler olabilir ve bazı bölgelerde lenf bezeleri şişebilir.

Lezyonlar vücudun üst bölgelerinde görülür, alt bölgelerinde görülmesi pek beklenmez. Oluşan kabarcıkların en sık görüldüğü yerler; bel, göğüs, mide, sırt ve yüz bölgesidir. Bu bölgelerde görülür ancak çift taraflı değil tek taraflı görülür. Zonada görülen lezyonların belki de en önemli özelliği şerit tarzında olmasıdır.

Zonanın (Herpes Zoster) Nedenleri Nelerdir?

Zonanın nedeni varicella zoster adı verilen virüstür. Bu virüs su çiçeği enfeksiyonuna neden olur. Hastaların bazıları, hastalık sonunda virüsten tamamen kurtulurken bazıları tamamen kurtulamaz. Kurtulamayan hastaların duyusal sinir köklerine yerleşir bu virüs ve hiçbir belirti vermeden çok uzun yıllar boyunca orada yaşayabilir.

Zona ve buna bağlı belirtilerin ortaya çıkması, koruyucu bariyerimiz olan bağışıklık sisteminin bozulması ile olur. Bağışıklık sistemin azaldığı veya bozulduğu durumlarda tekrar ortaya çıkabilir. Bağışıklık sisteminde bozulmaya neden olan durumlar şunlardır;

~ Yaşlanma (özellikle 50 yaşını geçmiş olmak)

~ Bazı kanserler

Kemoterapi ve radyoterapi gibi kanser tedavileri

~ Bazı ilaçlar (steroid vb)

~ Kronik hastalıklar ve romatizmal hastalıklar

~ Yoğun ve uzun süreli stres

~ AIDS gibi bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar

Yukarıdaki maddeler bağışıklık sistemini sekteye uğratarak, uyuyan virüsün uyanmasına sebep olan bazı nedenlerdir. Ancak bunlar dışında bazı nedenler daha bulunmaktadır. Bunlar; dengesiz ve sağlıksız beslenme, pnömoni gibi ağır ve ciddi enfeksiyonlar, depresyon, ani ve uzun süreli üzüntü de diğer nedenlerdir.

Zonanın (Herpes Zoster) Belirtisi Nelerdir?

Zona nedeniyle oluşan belirtilerin toplam süresi ve şiddeti, hastaların bağışıklık sistemine göre farklılık gösterebilmektedir. Hastanın fizyolojik durumu, zihinsel altyapısı, kronik hastalıkları, yaşı ve diğer birçok faktör hastalığın seyrini etkilemektedir. Ortaya çıkan belirtilerin şiddeti de buna bağlı olarak değişmektedir. Zonaya bağlı olarak ortaya çıkan belirtiler şunlardır:

1. Lezyon Çıkmadan Önce Ağrı ve Kaşınma Hissi

Varicella zoster adı verilen virüsün yerleştiği duyusal sinir kökünün, vücut üzerinde etkilediği bir deri bölgesi vardır. Etkilenen sinir, bu bölgenin hissini ve diğer pek çok duyusunu alarak beyne taşır. Zona ortaya çıktığında, ilk olarak sinir kökünde oluşur, zamanla deriye ulaşır virüs.

Açıkladığım bu süreç içerisinde daha lezyonlar oluşmadan, virüsün sinir kökünde yaptığı hasarın etkileri belirir. Lezyonlar oluşmadan birkaç gün önce, lezyonun oluşacağı bölgede ağrı, kaşıntı ve yanma görülür. Kişinin bağışıklık sistemi çok baskılanmış ise ağrı çok şiddetli olacaktır.

2. Zonaya Has Lezyonların Ortaya Çıkması

Ağrı, kaşınma ve yanmanın hissedildiği bölgede, 2-3 gün sonra lezyonlar ortaya çıkmaya başlar. Lezyonlar, kabarcıklar şeklindedir. İlk kabarcık çıktıktan 3 gün sonra en yoğun haline ulaşır. Zaman ilerledikçe kabarcıklar patlar ve kurumaya başlar. Zona başlangıcından 2-3 hafta kadar sonra, hastalığa bağlı oluşan lezyonlar tamamen ortadan kalkar.

3. Kaşıntılı ve Ağrılı Lezyonlar

Zonada görülen lezyonlar kaşıntılı ve ağrılıdır. Zonaya bağlı olarak görülen ağrı, lezyonlar ortadan kalktıktan sonra bile görülebilir. Bu duruma “postherpetik nevralji” adı verilir. Zonaya bağlı olarak görülen ağrının bazen çok şiddetli olması, lezyonun bölgesine göre çeşitli hastalıklar ile karışabilir. Göğüs bölgesinde ise kalp krizi, böğürde ise böbrek taşı, sağ alt karın bölgesinde ise apandisit sanılabilir.

4. Ateş

Vücutta bir virüs enfeksiyonu olduğu için, ateş ortaya çıkar. Bağışıklık sistemi çok iyi olmasa da virüs ile savaşır ve herhangi bir enfeksiyon durumunda da görülen ateş görülür. Ateş genellikle 38 dereceyi geçmez. Sürekli değil, aralıklıdır.

5. Diğer Belirtiler

Zona nedeniyle görülen belirtiler sadece bunlarla sınırlı değildir. Görülen diğer belirtiler, hastalığın tuttuğu bölgeye göre değiştiği için, diğer belirtiler maddesi altında toplayacağım. Diğer belirtiler şunlardır; baş ağrısı, baş dönmesi, üşüme, titreme, halsizlik, göz sinirlerini tutarsa görme sorunları, kulak bölgesinin tutarsa duyu problemleri ve kulak çınlaması, yüz sinirlerini tutması yüz felci gibi belirtilere de neden olabilir.

NOT:  Bu yazı bir Doktor tarafından, hastaları ve hastalık potansiyeline sahip kişileri bilgilendirmek amacıyla yazılmıştır. Herhangi bir tanı ve tedavi amacı yoktur. Yukarıda gördüğünüz şikayetlere sahipseniz bir Deri ve Zührevi Hastalıklar veya Enfeksiyon Hastalıkları Doktoruna muayene olmanızda fayda var.

Leave a Reply