Parkinson Hastalığı Nedir? Parkinsonun Belirtisi Nelerdir?

Parkinson hastalığı, beyinde bulunan önemli ara maddelerden birinin eksikliği sonucunda ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu ara madde dopamindir. Nedeni tam anlaşılamayan bazı sebepler sonucunda, dopamin üreten hücreler harap olmaya başlar. Dopamin miktarının azalması nedeniyle, başta titreme olmak üzere birçok hareket bozukluğu ortaya çıkar.

Beyinde dopamin salgılayan hücrelerde hasar meydana gelir ve dopamin salgısının azalması ile Parkinson hastalığı ortaya çıkar. Yaşın ilerlemesiyle beraber görülme sıklığı artar. Her yaşta görülebilmekle beraber özellikle 65 yaş üstünde görülür.

Yaşlı nüfusun artması ile beraber, daha önemli bir hastalık haline gelmiştir. Genetik geçişi yüksek olan Parkinson hastalığının ne olduğunu, nedenlerini, belirtilerini ve çok daha fazlasını bu yazıda bulabilirsiniz.

parkinson-hastaligi-nedir-dopamin-nedenleri-nelerdir-belirtisi-nedir-kimlerde-gorulur

Dopamin Nedir?

Parkinsonun daha iyi anlaşılabilmesi için öncelikle dopamin adlı maddeyi anlatmalıyım sizlere. Dopamin, beyin hücreleri arasında iletişimi kolaylaştıran ara maddelerden biridir. Nörotransmitter adı verilen maddelerden biridir. Nörotransmitterler, sinir hücreleri arasındaki haberleşmeyi kolaylaştıran maddelerdir. Dopamin de bir nörotransmitterdir.

Beyindeki dopamin salgısı, bazı önemli görevlerin yapılmasını sağlar. Beyin ile beynin istediklerinin yapılmasını sağlayan sinir sistemi arasındaki aracılık görevini dopamin yapar. Dopaminin azalması nedeniyle, sinir sisteminde birçok bozukluk ortaya çıkar. Başta hareket bozuklukları olmak üzere onlarca belirti görülür.

Dopamin adlı ara maddenin çok salgılanması, şizofreni gibi bazı psikozlara neden olurken, az salgılanması Parkinson hastalığına neden olur. Çok hassas bir dengede salgılanması önemlidir.

Parkinson Hastalığı Nedir? 

Parkinson hastalığı, beyindeki dopamin üreten hücrelerin kaybıyla oluşan bir hastalıktır. Hastalık, dopamin üreten hücrelerin %80 veya daha fazlası kaybedildiğinde kendini göstermeye başlar. Dopamin miktarı azalınca, beyinden vücuda doğru iletilen bazı görevler düzgün şekilde yapılamaz. Beyinden çıkan ve vücudumuzdaki çeşitli kaslara giden sinir iletileri vardır. Bu sinir iletimi, kasların ne zaman ve nasıl hareket edeceği mesajlarını iletir.

Dopaminin azalması ile birlikte, sinir iletiminde problemler ortaya çıkar ve kasların kontrolünde bozulmalar görülür. Hastalar, kaslarını düzgün bir şekilde kontrol edemez ve hareketlerini yapmakta zorlanırlar. Bu nedenlerle hareketlerin kontrolü ve koordinasyonu bozulur.

Parkinson hastalığı, kronik bir hastalıktır. Dopamin miktarı, zamanla daha da azalır. Bunun sonucunda Parkinson hastalığı ilerlemeye devam eder ve hareket bozuklukları daha şiddetli hale gelir. Dopamin eksikliği nedeniyle görülen tek problem hareket bozuklukları değildir. Bu eksiklik sonucunda zihinsel ve ruhsal birçok problem de ortaya çıkar.

Parkinson hastalığı, Alzheimer hastalığından sonra ikinci sıklıkta görülen nörodejeneratif hastalıktır. Nörodejeneratif hastalıklarda, sinir hücrelerinin harabiyeti vardır. İlerleyici hastalıklardır.

Parkinson hastalığının sıklığı artmaktadır. Yaşlı nüfusun artmasıyla beraber daha ön plana çıkmış hastalıklardan biridir. Özellikle 65 yaş üstünde görülmektedir. Görülme sıklığı %1 kadardır. Daha ileri yaşlarda, 80 yaş üstünde görülme sıklığı %5 civarına kadar çıkmaktadır.

Genetik geçişli hastalıklardan biridir. Tüm Parkinson vakalarının %10‘u kalıtsal nedenler ile oluşmaktadır. Kalıtsal Parkinson hastalıkları, 40 yaş gibi daha erken yaşlarda ortaya çıkmaktadır. Erkekler daha sık görülmektedir. Ülkemizde 100.000 kadar Parkinson hastalığına sahip hastanın olduğu düşünülmektedir.

Parkinson Hastalığının Nedenleri Nelerdir?

Parkinson hastalığının nedeni ve ortaya çıkışı üzerinde birçok araştırma yapılıyor. Ancak kesin nedeni tam olarak açıklanabilmiş değildir. Beyinde bulunan bazı hücrelerinin ölmesi nedeniyle dopamin salgısı azalır ve Parkinson hastalığı ortaya çıkar. Bu bölgedeki hücre ölümüne yol açan birçok mekanizma olduğu düşünülmektedir.

Parkinson hastalığının diğer bir önemli özelliği de %10 kadar genetik geçişli olmasıdır. Bu hastalığa yol açan birçok neden olduğu düşünülmektedir. Bu nedenler şunlardır;

~ Geçirilmiş beyin enfeksiyonları (menenjit, ensefalit vs)

~ Beyin damarlarındaki tıkanıklıklar (ateroskleroz)

~ Kısa süreli ancak yüksek  şiddetli travma

~ Uzun süre boyunca kafa bölgesine hafif travmalar

~ Beyin tümörleri

~ Ailede Parkinson hastalığı varlığı (genetik geçiş)

~ İleri yaş (65 yaş üstü)

Parkinson hastalığına yol açan nedenler sadece bunlarla sınırlı değildir. Ayrıca; bazı ilaçlar, kimyasal maddeler ile zehirlenmeler, vücudun oksijen dengesini bozan durumlar, kırsal bölgelerde yaşamak, temiz olmayan içme suyunun kullanılması ve tarımda kullanılan kimyasal ilaçlar nedeniyle de oluşmuş olabilir.

Parkinson Hastalığının Belirtisi Nelerdir?

Parkinson hastalığı nedeniyle ortaya birçok belirti çıkar. Bu belirtiler uzun yıllar içinde ortaya çıkar ve dopamin miktarının azalması nedeniyle zaman geçtikçe daha da ilerler. Dopaminin beyinde birçok işlevi bulunmaktadır. Azalan dopamin adlı madde yüzünden belirtiler ortaya çıkar. Parkinson hastalığında görülen belirtiler şunlardır;

1. Tremor (Titreme)

Pankinson hastalığının ilk belirtisi titremedir. Titremenin bu hastalığa özgü şekilleri vardır. Titreme belirtisi ortaya çıktığında, sadece bir taraftaki eldedir. Parkinson hastalığı her iki tarafta görülse de, bir taraf daha çok etkilenir. Titreme, zamanla diğer elde ve ayaklarda da görülmeye başlar.

Titremeler istirahat esnasında da görülmektedir. Titremelerin uyurken ortadan kaybolduğu görülür. Sinirlilik, yorgunluk ve diğer zorlayıcı nedenler ile titremelerin arttığı görülür. Hastalığın ilerlemesiyle beraber titremeler çok ilerler, hastalar ellerinde bir cisim tutmakta dahi zorlanır.

2. Rijidite (Katılık)

Hastaların vücudunda katılaşmalar görülür. Sertlik ve katılık öncelikle boyun kaslarından başlar. Hastalar, başlarını öne uzatmış gibi görünürler. Sırt kemiklerinde görülen katılaşmalar nedeniyle, hastalar öne doğru eğiktirler. Diz ve kol kemikleri katılaşır, buradaki eklemleri açmak zorlaşır.

3. Bradikinezi (Hareketlerde Yavaşlama)

Dopamin adlı ara maddenin en önemli özelliklerinden biri, sinir hücreleri arasındaki iletinin hızına etki etmeleridir. Dopaminin azalması ile birlikte, sinir hücrelerindeki ileti hızı azalır ve böylece hareketler yavaşlamaya başlar. Katılık nedeniyle hastaların küçük adımlarla yürüdükleri gözlenir ve yürürken ayaklarını yere sürer. Oturdukları yerlerde saatlerce oturmaya başlarlar.

4. Yüz ve Konuşmada Değişiklikler

Katılık ve hareketlerde yavaşlamanın görüldüğü bir diğer bölge de yüzdür. Yüz bölgesindeki kasların katılığı ve kasların yavaşlaması nedeniyle, mimik ve jestler zamanla silinir ve hiç gözlenmez. Hastaların tipik bir yüz hattının olduğu görülür. Donuk bakışlı, anlam çıkarılamayan, mimik ve jestleri olmayan yüz hattı hakimdir. Bu yüz hatları maske yüzü olarak adlandırılır.

5. Yazı Yazarken Bozulmalar

Parkinson hastalığı nedeniyle ortaya birçok belirti çıkar ve hastalar hastaneye başvururlar. Parkinson hastalığından şüphelendiğinde, hastalara yapılan bazı testler vardır. Bunlarda biri de yazı yazma testidir. Hastalara bir boş kağıt ve kalem verilir. Söylenenleri yazmaları istenir.

Yazının kendine özgü bazı özellikleri olduğu görülür. Hastalar yazıya büyük bir harf ile başlar ve zamanla harfler küçülür. Büyükten küçüğe doğru akan bir yazı ortaya çıkar. Yazı yazmaya başlayan ellerde kısa sürede katılaşma başlar ve hastanın yazdığı harfler küçülmüş olur. Harfler ve kelimeler birbirine yaklaşır, bir süre daha devam edildiğinde harflerin ve kelimelerin iç içe geçtiği görülür.

6. Konuşma Değişiklikleri

Parkinson hastalığı nedeniyle etkilenen diğer bir özellik de konuşmadır. Hastaların konuşmaları oldukça yavaşlamıştır. Konuşmadaki bir diğer değişiklik de tonlama ile ilgilidir. Hastalar çok monoton bir şekilde konuşur, konuşurken duyguları pek anlaşılmaz. Eskiye nazaran daha alçak sesle konuşurlar. Konuşmaya başlarken tereddüt ederler.

7. Dişli Çark Belirtisi

Tanı konmak için yapılan testlerden biri de, bükülmüş kolun açılmaya çalışılmasıdır. Kol, dışarıdan uygulanan bir kuvvet yardımı ile açılmaya çalışılır, ancak tek tek atar gibi (dişli çark) açılır hastanın kolu. Bu test sonucunda elde edilen bulguya dişli çark belirtisi adı verilmektedir.

8. Demans (Bunama)

Beyinde azalan dopamin adlı madde nedeniyle unutkanlık görülmeye başlar. Demasın en sık nedeni Alzheimer hastalığı olsa da, Pankinson hastalığı da önemli bir demans (bunama) nedenidir. Hastaların %40‘ında bunama görülmektedir.

9. Diğer Belirtiler

Yukarıda yazdığım ilk üç madde, Parkinson hastalığının ilk olarak görülen ve en önemli belirtileridir. Diğer belirtiler ise zamanla oluşur ve hastalığın ortaya çıktığını göstermektedir. Ancak Parkinson hastalığının belirtileri sadece bunlarla sınırlı değildir. Dopamin maddesinin azalması ve beyin fonksiyonlarındaki bozulmalar birçok işlevi etkiler ve onlarca belirti daha çıkar ortaya. Burada yazacağım diğer maddeler, hastalığın daha ileri aşamalarında görülen ve oldukça sıkıntı verici belirtilerdir. Diğer belirtiler şunlardır;

Koku alma bozuklukları, ilerleyen aşamalarda koku almanın iyiden iyiye azalması

Ciltte yağlanma

Söylenen kelimelerin son hecesini tekrar etme

Denge durumunun bozulması ve hastaların sık sık yere düşmesi

Öne doğru eğilme ve boynu öne doğru uzatma şeklinde bir duruşa sahip olma

Uyku esnasında çevresine yumruk ve tekme atma, bazen yataktan düşme

Burun köküne vurulduğunda istemsizce gözlerin kırpılması (hastalara gözlerini kırpmaması söylenir)

Bağırsak hareketliliğinin azalması ve azalmaya bağlı olarak kabızlığın ortaya çıkması (bazı hastalarda ilk görülen bulgular arasındadır)

Yeme ve içmede bozukluklar oluşması, yenilen yiyeceklerin yutulmasında güçlükler yaşanması

Tükürük salgısında artış, bununla beraber yutkunmada azalma nedeniyle salyanın akması

Pek çok duygudurum bozukluğunun görülmesi (depresyon vs.)

İdrar ve gaita tutmada problemler, altına yapma

Bazı hastalarda idrara çıkamama

İstemsizce gözlerin yukarıya doğru kayması (bazen saatlerce sürebilir)

Hipotansiyon (tansiyon düşüklüğü)

Hipotansiyona bağlı olarak; baş dönmesi, gözlerin kararması, çarpıntı, bayılma

Ara ara ağrılı kas kramplarının oluşması

Erkeklerde ereksiyon oluşmasında zorluk

Kadınlarda orgazm zorluğu

Cinsel uyarılabilirliğin azalması, ileri dönemlerde ortadan kalkması

Bazı hastalarda aşırı terleme

Psikiyatrik pek çok hastalığın görülmesi; kaygı bozuklukları, aşırı sinirlilik, kişilik değişiklikleri, görsel ve işitsel halüsinasyonlar, hezeyanlar (sanrı)

Bilişsel işlevlerde yavaşlama ve hafıza problemleri

Yukarıdaki belirtilerin hepsi Parkinson hastalığı nedeniyle oluşmaktadır. Bu kadar belirtiyi tıbbi kaynaklarda bile bir arada görmek çok güçtür. Parkinson hastalığının tanınması ve belirtilerinin bilinmesi önemlidir.

NOT:  Bu yazı bir Doktor tarafından, hastaları ve hastalık potansiyeline sahip kişileri bilgilendirmek amacıyla yazılmıştır. Herhangi bir tanı ve tedavi amacı yoktur. Yukarıda gördüğünüz şikayetlere sahipseniz bir Nöroloji Doktoruna muayene olmanızda fayda var.

Leave a Reply