Alzheimer Nedir? Alzheimerin Belirtisi Nelerdir?

Alzheimer, bunamanın (Demans, unutkanlık) en önemli ve en sık nedenidir. Unutkanlık, zihin işlevlerinin zaman içinde kaybı olarak ifade edilebilir. Normal bir zihin yapısına sahip bireylerde, zamanla unutkanlıkla beraber hafıza, düşünce ve davranış bozuklukları görülür. Alzheimer hastalığı ise bunamaya yol açan hastalıklar içinde en sık nedendir.

Bu hastalık ilk kez  ilk kez 1907 yılında Alois Alzheimer isimli bir araştırıcı tarafından tanımlanmıştır. Alzheimer hastalığı genellikle ilerleyen yaşlarda görülür. Genellikle 65 yaşından sonra görülmeye başlanır. Toplumda görülme sıklığı %1-3 kadardır. Özellikle 65 yaşından sonra her 5 yılda risk iki katına çıkar.

alzheimer-nedir-nedenleri-nelerdir-alzheimer-belirtisi-nelerdir

Alzheimer Nedir?

Demansın (bunama) en önemli ve en sık nedenidir. Bu hastalıkta beyinde bazı zararlı proteinlerin çökmesi görülür. Zaman geçtikçe çöken zararlı proteinlerin çoğalmasıyla beyin üzerinde çeşitli hasarlar gelişir. Biriken zararlı proteinler iki adettir; beyin hücresi içinde kötü birikim alanı (nörofibriller yumaklar) ve hücreler arasında kötü birikim alanları (amiloid plaklar).

Alzheimer hastalığı, beyinde özellikle hipokampüs adı verilen bölgeyi etkiler ve en çok burayı tutar. Bu bölge, hafıza ve yön bulma konusunda etkili bir alandır. Hücre içinde ve hücreler arasında biriken bu kötü maddeler yüzünden, hücreler arası iletişim bozulur ve biriktiği bölgedeki dokuların küçülmesine neden olur.

Bu hastalıktan etkilenen en önemli yapı hipokampüstür. Hipokampüs bölgesinin etkilenmesi ve küçülmesi ile beraber, bu hastalığın ilk ve en önemli belirtisi olan unutkanlık baş gösterir. Zamanla başta hafıza olmak üzere birçok fonksiyon bozulur ve hastalar gündelik yaşamlarını yürütemez hale gelir.

Bu hastalık yeni görülmeye başlanan bir hastalık değildir, çok eski yıllardan beri var olan bir hastalıktır. Ancak günümüzde görülme sıklığı giderek artmaktadır. Bu durumun en önemli nedeni, yaşlı insan sayısının ve yaşam süresinin artmasıdır. Alzheimer hastalığının en önemli risk faktörü ileri yaştır ve yaşlılık kaçınılmaz bir durumdur. Toplumda görülme ihtimali %1-3 iken 65 yaş üstü bireylerde bu oran %8‘dir.

Ülkemizde 500 bin ile 1 milyon arası Alzheimer hastası olduğu düşünülmektedir. Dünya genelinde ise 40 milyon hasta olduğu tahmin edilmektedir.

Alzheimerin Nedenleri Nedir?

Alzheimer hastalığı, nedeni tam bilinmeyen ve bu konuda büyük çalışmaların yapıldığı hastalıklardan biridir. Bu hastalıkta, beyin hücrelerinin olması gerekenden çok daha önce öldüğü görülür. Yaşın ilerlemesiyle beraber her insanın beyninde hücre ölümü olur ancak Alzheimerda bu durum hem daha hızlı hem daha büyüktür.

Alzheimerın nasıl oluştuğunu hemen üst bölümde açıklamıştım. Beyne çöken zararlı proteinler sonrasında beyin hücrelerinin ölümü gerçekleşmeye başlar ve doku kaybı görülür. Yani beyin büzüşür ve küçülür.

Alzheimerın belirtilerine geçmeden önce bilmeniz gereken birkaç bilgi daha var. Bu hastalık bir kanser değildir ve insandan insana bulaşmaz. Genetik olarak geçiş olasılığı vardır ancak bu oran oldukça düşüktür.

Bu hastalığın nedeninin tam olarak bilinmediğini söylemiştim. Ancak yapılan araştırmalar ve çalışmalar sonrasında Alzheimerın oluşmasına yol açacak bazı risk faktörleri tanımlanmıştır. Bunlar:

~ İleri yaş

~ Kadın olmak

~ Geçirilmiş kafa travmaları

~ Düşük eğitim ve entelektüellik düzeyi

~ Depresyon

~ Geçirilmiş enfeksiyonlar (ensefalit)

~ Genetik aktarım

Bu nedenler dışında birçok risk faktörü daha tanımlanmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır; düşük antioksidanlarla beslenme, kalp krizi geçirmek, hipertansiyon, kolesterol yüksekliği, APOE4 taşıyıcılığı, pek çok metabolizma hastalığı ve yaşam tarzıdır.

Alzheimerin Belirtisi Nelerdir?

Alzheimer hastalığına bağlı belirtiler, hastalığın başlangıcından çok uzun süre sonra görülmeye başlar. Hastalarda, unutkanlık ve diğer pek çok belirti görülmeden on yıl kadar önce hastalık başlamış olabilir. Bu durum hastadan hastaya değişiklik göstermektedir. Hastaların genetik altyapısı, sağlık durumu, hastalıkları, sosyal çevresi ve yaşam tarzına bağlı olarak hastalığın belirtilerinin ortaya çıkma süresi arasında fark olabilmektedir.

Hastaların, başta hipokampüs denilen beyin bölgesinde hasar görülür ve ilk olarak buraya bağlı belirtiler ortaya çıkar. Bu da genellikle unutkanlıktır. Hastalığın ilerlemesi ile diğer pek çok belirti gün yüzüne çıkar. Bu belirtiler şunlardır:

1. Unutkanlık

Alzheimer hastalığının olmazsa olmaz belirtisidir. Hipokampüs bölgesi hafıza ile ilgilidir ve bu bölgede yaşanan bozukluk neticesinde görülen bir belirtidir. Her unutkanlık, Alzheimerın belirtisi olduğu anlamına gelmez. Ancak yaşlı hastalarda baş gösteren unutkanlığın bir Doktor tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Bu hastalıkta görülen unutkanlık daha farklıdır. Hastalarda unutkanlık düzeyi başta hafif iken zamanla ilerler. Hasta yapacağı işleri unutmaya başlar. Buluşmalarını, eve alacaklarını, yemeğin altını kapamayı unutur. Zamanla bu durum daha da ilerler. Birkaç dakika önce sorduğu şeyi tekrar sorar, yakınlarını isimlerini unutabilir, önemli eşyalarının yerlerini unutabilir. Genellikle unuttuğu şeyler hastanın son yılları ile alakalıdır. Gençlik yıllarını, çocukluğunu gayet net hatırlayabilir. Hastanın unutkanlığı büyük çoğunlukla yakın dönemle alakalıdır.

Nispeten daha genç hastalarda baş gösteren unutkanlık genelde Alzheimera bağlı değildir. Vitamin eksiklikleri, depresyon, tiroid bezi hastalıkları ve psikiyatri ile alakalı nedenler sonucunda oluşur.

2. Günlük Yaşamını İdare Ederken Zorluk Çekme

Alzheimera bağlı görülen diğer önemli belirtidir. Hastalığın zaman içinde ilerlemesiyle beraber, hastalar günlük işlerini planlayamaz ve başladığı işi tamamlamakta güçlük çeker. Güçlük çektiği işler genellikle kademeli yapılan işlerdir. Yemek yapmak, elbise seçmek, birini aramak gibi. İlerleyen hastalık ile beraber, tuvalete gidemez, banyo yapamaz, idrar ve gaitasını altına yapar.

3. Davranış Bozuklukları

Bu belirti birçok hastalıkta görülmekle beraber Alzheimer için de önemli bir belirtidir. Hastaların ruh halleri hastalığına bağlı olarak ani değişimler gösterir. Çabuk ağlama, içe kapanma, abartı derecede sinirlenme, uyumama, amaçsız şekilde sürekli hareket etme, yemek yeme problemleri, halüsinasyon görme, hezeyanları olma gibi davranışsal ve psikiyatrik bozukluklar görülebilmektedir.

Davranışsal ve psikiyatrik bulgular, hastalığın ilk zamanlarından beri olabilir. Hastalığın ilerlemesiyle beraber hastayı ve hasta yakınlarının en çok sıkıntı çektiği belirti budur.

4. Konuşma Güçlüğü

Alzheimera bağlı olarak zamanla etkilenen durumlardan biri de konuşmadır. Hastalar konuşurken kelimeleri bulmakta zorluk çekebilir, konuşurken takılabilir. Kelimeleri hatırlamadığı için tanımlar kullanabilir. Ayrıca anlamsız sözler ve kelimeler de üretebilir.

5. Diğer Belirtiler

Alzheimera bağlı olarak daha birçok belirti görülür. Bunları uzun uzun açıklamak gerekmediği için bu madde altında yazacağım. Diğer belirtiler şunlardır:

~ Günü, ayı ve hatta mevsimi karıştırabilir.

~ Nerede olduğunu unutabilir, iyi bildiği yerlerde kaybolabilir. Her zaman gittiği bakkalı, camiyi, iş yerini, evinin odalarını karıştırabilir.

~ Yazıları okumada güçlük çekebilir, gördüğü görüntüleri yanlış algılayıp başka şeylerle karıştırabilir.

~ Bir konuyu değerlendirmede zorlanabilir. Karar vermesi gereken durumlarda zorlanabilir.

~ Soyut olarak ifade edilen düşünceleri ve kavramları algılamada zorlanabilir ve anlam veremeyebilir.

~ Eşyaları yanlış yerlere koyabilir. Buzdolabına ayakkabı koymak gibi.

~ Yemek yemede ve yutmada zorluk çekebilir.

~ İdrar kaçırma ve gaitasını tutamama görülebilir.

Alzheimer hastalığı nedeniyle görülebilecek belirtiler oldukça fazladır. Unutkanlık ile başlayan ve gündelik hayatını etkileyecek düzeyde başka belirtilerin olması Alzheimera bağlı oluşmuş olabilir. Bu yüzden hastaların ve hasta yakınlarının dikkatli olması gerekir.

NOT:  Bu yazı bir Doktor tarafından, hastaları ve hastalık potansiyeline sahip kişileri bilgilendirmek amacıyla yazılmıştır. Herhangi bir tanı ve tedavi amacı yoktur. Yukarıda gördüğünüz şikayetlere sahipseniz bir Nöroloji Doktoruna muayene olmanızda fayda var.

Leave a Reply